De laatste jaren doet Clemens, de vader van Pico, alleen met Pico de boodschappen. Sinds Christa, zijn moeder, kanker heeft gehad zijn de dingen die eerst zo gewoon waren niet meer gewoon. Tenminste niet voor Christa en Clemens. Pico blijft de dingen gewoon op zijn manier doen. Dit geldt dus ook voor het boodschappenritueel, dat al jaren, in grote lijnen, hetzelfde verloopt.

Onvoorspelbaar

Wanneer Pico meegaat met boodschappen moet Clemens altijd op zijn qui-vive zijn. Pico is nogal onvoorspelbaar. Hij gaat graag gesprekken aan met andere klanten in de supermarkt. Jong, oud, dik of dun, dat maakt Pico niet uit. Hij laat ze zien wat hij in de winkel gevonden heeft of hij gaat bij iemand staan kijken wat er in diens boodschappenkarretje ligt. Soms staat Pico een ander langdurig en geïnteresseerd te bekijken of hij tikt op diens arm. Dan gaat ook zijn vingertje omhoog en klinkt het: “Pico vraagje stellen?” Zonder het antwoord af te wachten volgt een nieuwe vraag: “Wat ga jij eten?” en daarna: “Papa straks koken!” De meeste mensen nemen even de tijd om naar Pico te luisteren en reageren positief op zijn onbevangenheid. Dan vertellen ze hem bijvoorbeeld wat ze gaan eten. Om hem dan beter te kunnen verstaan buigen ze zich wat dichter naar hem toe en raken hem daarbij misschien zelfs even aan. Maar hoewel Pico anderen makkelijk kan aanraken, vindt het niet altijd fijn om aangeraakt te worden. Dat is te intiem. Dan kan Pico vanuit ongemak, en vanuit het niets, de ander zomaar een klap geven.

De wasmiddelen zijn favoriet

In de winkel rent Pico meestal als eerste naar de wasmiddelen. Als er iemand bij de wasmiddelen staat is dat voor Pico de gelegenheid bij uitstek om een gesprekje te beginnen over de was. Heerlijk vindt Pico dat. Vertellen dat je de zwarte was kunt doen, maar ook de witte en tot slot zelfs nog de gekleurde was. Clemens is niet zo snel als Pico bij de wasmiddelen. Hij heeft tenslotte ook nog een boodschappenlijstje af te werken. En dus begeeft Clemens zich al bijna verontschuldigend naar de wasmiddelen, hopend dat Pico daar nog geanimeerd staat te praten. Als het gesprek nog gaande is kan Clemens Pico helpen om het gesprek af te ronden. Dan zegt hij bijvoorbeeld: “De mevrouw moet ook nog andere boodschappen doen.” Soms staat Pico alleen maar gebiologeerd naar de wasmiddelen te kijken, of hij ruikt eraan. Een andere keer roept Pico hardop: “Witte was, zwarte was, gekleurde was,” terwijl hij de wasmiddelen één voor één aanwijst. Het kan ook zijn dat Pico niet meer bij de wasmiddelen te vinden is. Dan struint hij de winkel af, op weg naar één van zijn andere favoriete plekken: de potten chocopasta of de nootjes. Bij allebei kan hij verlekkerd staan kijken. Als Pico bij de nootjes staat kiest hij uiteindelijk, uit al die nootjes, steeds dezelfde nootjes die hij hebben wil.

Grip op de wereld

Pico kan de hele dag door vragen stellen over wat er nog gaat gebeuren. Door het stellen van deze vragen lijkt Pico grip te willen krijgen op de dingen. Grip op zijn omgeving en daarmee ook grip op zichzelf. Soms stelt Pico geen vragen en is hij juist heel dwingend. “Pico vertellen!”, zegt hij dan of nog korter: “Pappa Clemens mee!” Om Pico te helpen bij zijn ‘controledrang’ en tegelijkertijd zelf ook grip te behouden zijn Christa en Clemens doorlopend bezig aan Pico uit te leggen wanneer dingen gaan gebeuren. En dus moeten zijn ouders goed nadenken over een haalbare planning. Ze vertellen hem welke activiteiten nog meer op het programma staan en wat de volgorde is. Behulpzame rituelen ontstaan als ook de volgorde waarin de dingen gebeuren in grote lijnen hetzelfde is: eerst fietsen, dan puzzelen, dan een broodje eten en daarna pas boodschappen doen.

In het hier en nu

De ouders van Pico hebben hun leven al lang geleden aangepast aan datgene wat voor Pico belangrijk is, wat hem rust geeft en wat hem helpt om in het hier en nu te zijn. Dit zijn de momenten waarop hij even stopt met zijn vragen over dat wat er komen gaat. Tijdens het puzzelen gaat Pico op in het puzzelen. Tijdens het zingen gaat hij op in het zingen. Tijdens de was gaat hij op in de was en tijdens het boodschappen doen, gaat Pico op in het boodschappen doen. Het vraagt van Clemens en Christa stevige regie om de dag van activiteit naar activiteit in te vullen. Als ze het niet doen neemt Pico zelf de regie en is er het risico dat hij overprikkeld raakt, onrustig wordt, vragen gaat stellen en mogelijk zelfs gaat slaan.

Mama au

Christa voelt op sommige momenten het gewone, waardevolle leven, tussen haar vingers doorglippen. Het is alsof het haar ontnomen is. Toen Christa met pensioen ging was daar ineens ook de kanker. Door een overmatige behandeling ontstond ernstige bestralingsschade. Hierdoor kan Christa niet meer zitten, staan of lopen zonder pijn. Christa is hierdoor lichamelijk gehandicapt. Ze kan niet meer doen wat ze zou willen en voelt zich enorm beperkt in haar mogelijkheden. De impact op haar gewone leven is gigantisch. Het ergste vindt Christa dat ze haar kind niet kan uitleggen wat er met haar aan de hand is. Pico vraagt regelmatig: “Mama au, mama pijn?” Pico ziet dat zijn moeder achter een rollator loopt en weet misschien dat ze pijn heeft, maar hij kan het niet verbinden aan de beperkingen die daarbij horen. Pico snapt niet dat Christa niet mee kan om boodschappen te doen, of in de auto om hem weg te brengen.

Gemis van vanzelfsprekendheden

Pico blijft proberen zijn moeder met hem mee te laten gaan. Hij wil haar betrekken bij de gewone dagelijkse dingen. Christa wordt hierdoor niet alleen geconfronteerd met het gemis van deze vanzelfsprekendheden, maar ook met het gevoel dat ze Pico voortdurend moet teleurstellen. Het drukt zwaar op Christa dat hij de omvang van haar ziek zijn niet kan begrijpen. Op Wereldkankerdag staan mensen met kanker, of mensen die kanker hebben overwonnen centraal. Maar voor Christa staat op deze dag nog steeds Pico op de eerste plek. In haar leven draait het altijd om Pico. Ze zal zichzelf steeds ondergeschikt moeten maken. Als Pico in paniek raakt omdat zijn moeder valt, dan zal ze zich moeten verbijten om het drama te beperken, want Pico moet eerst ondersteund en beschermd worden. Dit is voor Christa een terugkerend verdriet. Natuurlijk flitsen bij Christa soms de gedachtes door het hoofd dat ze ook een zoon van 34 had kunnen hebben die haar wel steunt in haar proces. Een zoon die aandacht en begrip voor haar heeft en meegaat naar het ziekenhuis. Maar Pico kan dit niet. Pico kan niets voor Christa overnemen. Hij ziet de gevoelens van pijn en verdriet, maar heeft zijn ouders nodig om ze een plekje te geven en gerustgesteld te worden.

De kracht van Pico

Maar dan, als Clemens en Pico ’s middags terugkomen van het boodschappen doen, geniet Christa mee van hun verhalen. Het zijn de momenten waarop Pico onbedoeld kracht geeft aan zijn moeder. Voor Pico wil Christa doorgaan en volhouden ondanks de pijn. Pico zal zijn ouders altijd heel hard nodig blijven hebben. En ook zal hij volgende week weer opnieuw naar de gewone dingen vragen, want het ongewone past niet in Pico’s wereld.